|
да
галоўнай
пацыентам
студэнтам
медычнае права
медычны інтэрнэт
медычныя НДА
Асацыяцыя
Беларускіх Медыкаў
Association
of Belarusian Medical Specialists
да гісторыі беларускай
медыцыны
беларуская медычная
тэрміналогія
наша
рассылка
жарты:)
|
БЕЛАРУСКАЯ
МЕДЫЧНАЯ
ТЭРМІНАЛОГІЯ
Першая перашкода
на шляху да беларускамоўнай медычнай адукацыі і да выкарыстання мовы
ў практычнай медыцыне - гэта адсутнасць добраўпарадкаванай і адзінай
медычнай тэрміналогіі.
Новы праэкт АБМа - стварэнне слоўніка беларускіх медычных назваў.
Праца ідзе па некалькіх накірунках:
 стварэнне базы
дадзеных па наяўным беларускамоўным медычным выданням і палягчэнне доступу
да іх;
стварэнне галіновых
медычных слоўнікаў;
стварэнне вялікага
ўніфікаванага медычнага слоўніка;
стварэнне ўмоў
бесперашкоднага і спрыяльнага ўжывання беларускай мовы ў медыцыне
Куратары праэкта:
з боку лекараў
- д-р Галабародзька Мікола m_hol@tut.by
з боку філолагаў
- сп. Дзядзько Дзьмітры
Медычная літаратура
Падаем спіс знойдзеных намі беларускамоўных медычных выданняў.
Спіс ахоплівае часы ад 1918 года да цяперашняга дня.
Структура спіса:
Велькі дзякуй Тацяне
Сапезе - супрацоўніцы Нацыянальнай бібліятэкі - за дапамогу ў складзе.
Наўрадце пададзены спіс вычарпальны. Будзем удзячныя за звесткі пра
іншыя выданні і іхныя месцы захоўвання, а таксама і за самыя выданні,
дасланыя на адрас АБМа: asbelmed@tut.by
ТОП-7: рэйтынг існуючых медычных слоўнікаў
Складзены шляхам апытання экспертаў (8 медыкаў і 3 філолагаў). Медыкі,
канешне, звярталі больш увагі на зручнасць карыстання і паўнату ахопа
насамрэч неабсяжнай медычнай тэрміналогіі. Філолагі больш уважалі на
навуковую дакладнасць падачы тэрмінаў і афармленне.
| месца |
слоўнік |
адзнака
медыкаў |
адзнака
філолагаў |
| 1 |
Стасевіч
А., Варыёцкі С. Кароткі расейска-беларускі фізыялагічны слоўнік.
Мн.: Тэхналогія, 1993 |
10 |
4 |
| 2 |
Арцішэўская
Н.І., Новікава Р.А., Сілівончык Н.Н. і інш. Даведнік напісання дыягназаў
асноўных захворванняў унутраных органаў на беларускай і латынскай
мовах. Мн.: МДМІ, 1994 |
8 |
6 |
| 3 |
Nomina
anatomica alborutenica. Выпускі 1-3. (Інбелкульт. Мэдычная секцыя.
Аддзел першы. Серыя V. Кн. 9, 13, 20). Менск: 1-я Дзяржаўная друкарня,
1926, 27,29 |
8 |
6 |
| 4 |
Красільнікаў
А.П., Цітоў Л.П., Казак Н.Ф. Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі.
Мн.: Вышэйшая школа, 1995 |
7 |
6 |
| 5 |
Смирнова
Т.А., Цисык А.З., Капитула Л.С. Акушерская терминология. Мн.: МЗ
РБ, БГМУ, 2002 |
7 |
6 |
| 6 |
Анатоміческій
словарь. Под ред. С. Ярошевіча. |
6 |
6 |
| 7 |
Леанцюк
А.С. Беларуская гісталагічная, эмбрыялагічная і цыталагічная наменклатура
Мн.: МДМІ, 1991, 93 |
6 |
5 |
Ня
згодныя? Дасылайце свае прапановы! asbelmed@tut.by
Медычныя назвы для агульнага абмеркавання
За доўгі час беларускасці напрацавана шмат і народных медычных назваў,
і іхных навуковых адпаведнікаў - як новатвораў, так і займенняў. Якія
з іх трэба пакінуць для надалейшага ўжывання ў медычнай практыцы?
Дасылайце найлепшы з пададзеных ці свой варыянт на адрас АБМ! asbelmed@tut.by
| дыханне |
аддых'анне,
д'ыханне, дых'анне,... |
| аборт |
спар'он,
зран'енне, в'ыкід,... |
| мачавы
пухір |
капш'ук,
брул'ёвы пух'ір, сікун'ок... |
| ужываць
лекі |
пажыткав'аць,
карыст'аць, ужыв'аць,... |
| прастываць |
выстыг'аць,
заст'уджвацца,... |
| бальніца |
ляк'арня,
больн'іца, б'ольніца, шпіт'аль,... |
| давай
болей ! |
|
Кароткая
гісторыя стварэння беларускай медычнай тэрміналогіі
Народныя медычныя назвы ў гутаркавай мове вольна існуюць і дагэтуль.
Менавіта на падставе этнаграфічнага матар'ялу пачалося станаўленне беларускай
навуковай медычнай тэрміналогіі. Першыя друкаваныя (а часам, нажаль,
толькі рукапісныя) медычныя назвы з'явіліся ў газетных артыкулах і агульных
слоўніках, складзеных А. Сержпутоўскім, Я. Станкевічам, М. Гарэцкім,
М. Байковым, В. Ластоўскім, Я. Лёсікам, І. Цьвікевічам і інш.
Першы беларускамоўны падручнік у галіне медычных ведаў - "Фізыолёгія
і анатомія чалавека" - прызначаўся для шкаляроў, быў перакладны
з расейскай і выдаўся ў 1923 годзе Бюром па ўкладаньню і перакладах
падручнікаў на беларускую мову пры Народным Сакратарыяце Асьветы Беларускае
Народнае Рэспублікі (дарэчы, само Бюро стварылася яшчэ ў лютым 1918
г.). Пераклад рыхтавалі І. Цьвікевіч, В. Ластоўскі і К. Дуж-Душэўскі.
17 красавіка 1924 г. заснавалася Мэдычная сэкцыя пры Інстытуце Беларускае
Культуры БССР (з 1928 г. у складзе Інстытута Навуковае Мовы Беларускай
Акадэміі навук). Яна "адным з найпершых сваіх заданьняў паставіла
апрацаваньне беларускае мэдычнае тэрмінолёгіі, як патрэбнае падставы
...дзеля пераходу выкладаньня па-беларуску, ...дзеля друкаваньня мэдычных
кніжак, ...дзеля разьвіцьця ў беларускай мове навуковае літаратуры па
мэдыцыне і біолёгіі". У склад Тэрмінолёгічной Камісіі увайшлі доктар
Іван Цьвікевіч (старшыня), доктар Павал Трэмповіч (член) і студэнт-медык
Павал Каравайчык (сакратар і дакладчык). Першай і адзінай пабачыла свет
Nomina Anatomica Alborutenica - Анатамічныя назвы ў 3-х тамах - выдадзеная
ў 1926-29 гадох. Гэта быў праэкт для надалейшага абмеркавання, аднак
афіцыйна адзначалася, што "для аўтараў падручнікаў гэтая тэрмінолёгія
зьяўляецца абавязковаю, покі ня зроблены будуць зьмены прынятым у БАН
парадкам".
Была распачата праца над фізіялагічнай і інфекцыйнай тэрміналогіямі,
але яна не была скончана, рукапісы захоўваюцца зараз у Нацыянальным
Архіве Рэспублікі Беларусь.
У часы беларускай нацыянальнай адлігі 20-30-х гадоў выходзіла параўнальна
шмат беларускамоўнай медычнай літаратуры. Чытаючы яе зараз, мімаволі
адзначаеш высокі навуковы ўзровень і прастату выкладання, якой валодалі
нашыя калегі.
Цягам 1926-34 г.г. выходзіў часопіс "Беларуская Мэдычная думка",
аўтары якога зрабілі значны ўнёсак у распрацоўку медычнай тэрміналогіі,
асабліва неўралагічнай (праф. М.Б. Кроль), траўматалагічнай (М.Н. Шапіра),
заразлівай (праф Б.Я. Эльберт, А. Поляк) і гігіенічнай (З.К. Магілёўчык,
М.І. Барсукоў, С.Р. Дзіхцяр).
Выдаваліся кнігі па шматлікіх накірунках практычнай медыцыны: па акушэрству
і гінекалогіі, хірургіі, тэрапіі; выходзілі беларускамоўныя зборнікі
прац, нарматыўныя дакументы і інструкцыі (глядзі вышэй). Выдавецкіх
планаў зрэшты было нашмат болей, але зрэалізаваць тое ўжо не выпала.
Разам з тым заклапочаныя людзі канешне засталіся, і нават падчас фашыстоўскай
акупацыі выкладчыкі створанага Магілёўскага навукова-медычнага інстытута
здолелі дамагчыся дазволу на пераклад аднаго падручніка на "беларутэнскую"
мову.
Пасля II Сусветнай вайны праца над медычнай тэрміналогіяй вялася як
у Савецкай Беларусі, так і за яе межамі (часопіс аб'яднання беларускіх
лекараў на чужыне "Мэдычная думка"). Выдаваемыя за Саветамі
ў пасляваенныя гады слоўнікі стараліся "пазбягаць выкарыстання
састарэлых і малаўжывальных слоў" і не хавалі сваёй прывязкі да
расейскай тэрміналогіі як ва ўтварэнні новых словаў, так і ў "русіфікацыі"
уласнабеларускіх - гэта ўсё добра бачна.
На хвалі беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку 90-х былі створаны
слоўнікі па пэўных галінах медыцыны. Некаторыя з іх яўна кан'юнктурныя
(пісаліся пад моду і якія-ніякія выдаткаваныя тады грошы), а некаторыя
прадстаўляюць велькі інтарэс і зараз карыстаюцца папулярнасцю як у медыкаў,
так і ў філолагаў (глядзі наш ТОП-7).
Сёння працэс складання медычных слоўнікаў і напісання падручнікаў ідзе
павольна, але няспынна. Вымалёўваюцца праблемы: пакідае жадаць лепшага
якасць значнай часткі слоўнікаў, ёсць толькі адзінкавыя прыклады супрацоўніцтва
лекараў і філолагаў пры іх напісанні, няма грунтоўных абагульняючых
працаў, не вядзецца актыўнай работы з аўдыторыяй патэнцыяльных спажыўцоў.
|
GSpay - iatp merchant account provider. 
Выгодная и надежная аренда серверов на ваших условиях.
